تغییر اندازه فونت:
به نشریه الکترونیکی شرکت مخابرات لرستان خوش آمدید. / ثبت نام کنید / ورود
 

مقالات

آثار باستانی و تاریخی شهر خرم آباد
گردشگری   ۱۳۹۲/۱۱/۱۲
قلعه فلک الافلاک بربلندای تپه ای باستانی و طبیعی، در مرکز شهر خرم آباد واقع شده است. ایناثر ارزشمند دارای هشت برج دو حیاط مستطیل شکل می باشد ارتفاع بلندتریندیوار تا سطح تپه 5/22متر و مساحت کلی آن 5300 متر مربع است . پلان بنا بهصورت هشت ضلعی نامنظم است.

فلک الافلاک

 

قلعه فلک الافلاک

قلعه فلک الافلاک بربلندای تپه ای باستانی و طبیعی، در مرکز شهر خرم آباد واقع شده است. این اثر ارزشمند دارای هشت برج دو حیاط مستطیل شکل می باشد ارتفاع بلندترین دیوار تا سطح تپه 5/22متر و مساحت کلی آن 5300 متر مربع است . پلان بنا به صورت هشت ضلعی نامنظم است. ورودی آن در جبهه شمالی ودر برج جنوب غربی ساخته شده است که عرض آن10/2و ارتفاع آن3متر است در ساخت این بنا از مصالحی چون خشت ،آجر(قرمز وبزرگ) ،‌ سنگ و ملات استفاده شده است.

از نکات قابل تامل دراین بنای سترگ وجود چاه قلعه به عمق42متردر حیاط اول و گریزگاه اضطراری درحیاط دوم می توان اشاره نمود. از زمان برپایی بنا در عهد ساسانی تا دورههای متا خر الحاقاتی به آن اضافه شده است(به خصوص دوره صفوی وقاجاری)این اثر همان دژ معروف شاپورخواست می باشد که در تاریخ ذکر شده است.به لحاظ موقعیت استراتژیکی خود در قرن 4ه.ق.به عنوان مقر حکومت آل حسنویه و گنجور این سلسله درزمان آل بویه در آمد.

از قرن ششم هجری پس از ساخته شدن شهر جدیدخرم آباد این قلعه نیز بنام خرم آباد معروف شد.احتمالا نام فلک الا فلاک دردوره قاجار بر آن اطلاق شده است. از بدو شکل گیری این بنای عظیم و دیدنی تابه حال دارای کاربریهای سیاسی ، نظامی ، خزانه سلطنتی ، مقر حکومتی ،پادگان نظامی ، زندان سیاسی داشته است. اکنون نیز به عنوان موزه باستانشناسی، مردم شناسی وآزمایشگاه مرمت اشیا وچایخانه سنتی از آن استفاده میشود . این بنای کم نظیر مربوط به دوره ساسانی وبه شماره 883 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است .


سنگ نوشته

سنگ نوشته

در مرکز شهر خرم آباد ( ضلع شرقی –خیابان شریعتی) ودر مسیر قدیمی شاپور خواست به خوزستان سنگ نوشته ای به شکل مکعب که بصورت یکپارچه متصل به صخره ای طبیعی بوده است، قراردارد .

ارتفاع متون کتبیه دار با احتساب دوپله در چهار ضلع سنگ نوشته 344 سانتیمتر است این کتیبه به خط کوفی و زبان فارسی دور تا دورستون سنگی تحریر شده است در گذشته به بردنوشته معروف بوده است .

کتیبه با بسم الله شروع شده وموضوعآن مربوط به حکم امیر اسفهسالار کبیر ظهیرالدین و الدوله معین الا سلام طغرل لتکین ابوسعید برسق در خصوص بخشش علفچر درچراگاه های شاپور خواست وممنوعیت برخی سنتهایی ناپسند در عهد سلطنت ملکشاه سلجوقی به تاریخ 513 هجری قمری است . این یادمان فرهنگی مربوط به دوره سلجوقی وبه شماره 398 درفهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است .


پل شاپوری

پل شاپوری (طاقِ پیل اِشْکِسَّه )

این پل در قسمت جنوبی شهر خرم آباد واقع شده است. و عامل ارتباط غرب استان ( طرهان ) با شرق و از آنجا به خوزستان و تیسفون ( پایتخت ساسانیان ) بوده است . احتمالاً جهت توزیع آب نیز مورد بهره برداری قرار می گرفته است. طول پل 312 متر،و ارتفاع آن75/10 متراست که از 28چشمه طاق و 27پایه تشکیل شده است سطح هرپایه 61 متر و فاصله بین دو پایه 5/7 متر است .

پنج چشمه طاق پل سالم بوده و مابقی بر اثر عوامل طبیعی تخریب گردیده است . چشمه طاقهای پل بصورت جناقی ساخته شده و سبک سازی پل در قسمت طولی پل در زیر روگذر پل صورت گرفته است و پایه های پل و موج شکنهای آن به صورت لوزی شش ضلعی از سنگ ساخته شده است .

مصالح پل را سنگهای قلوة رودخانه ای و لاشه سنگ در چشمه طاقها و از سنگ های پاکتراش در قسمت پایه ها استفاده گردیده است .کف پل سنگفرش است. نوع سنگ فرش,سنگ بلوک قرمز است که در اثر فرسایش آب از صورت کادربودن خارج شده است . این پل عظیم و دیدنی مربوط به دوره ساسانی وبه شماره 1058 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


زیدابن علی


 زید بن علی

این بنا مربوط به 404 هـ .ق و بنابر کتیبه ای به خط کوفی بنای اولیه آن به فرمان بدربن حسنویه ساخته شده است . مقبره دارای دو گلدسته مدور آجری در دو طرف می باشد که باکاشیهای زیبائی که کلماتی مقدس بر آن نوشته شده مزین گردیده است بنای کنونی مقبره در سال 1307 هـ .ق ساخته شده است.

درب اصلی حرم از چوبی مخصوص و به شکل زیبائی ساخته شده و آیات و کلمات مقدس با خط نسخ و به طور برجسته برآن نقش گردیده است . بنابر متون کتیبه های موجود مقبره متعلق به زیدبن علی بن حسین بن علی بن طالب (ع) است .


منار
 مناره آجری
این یادمان ارزشمند، بنائیاست استوانه ای شکل در قسمت جنوبی شهر خرم آباد که به عنوان میل راهنماوجهت هدایت کاروان ها در کنار شهر قدیم شاپور خواست احداث گردیده است بقایای معماری سنگ و گچ با دیوارهای ضخیم در مجاورت مناره (پارک ، میدان شقایق فعلی ) بیانگر وجود تأٍسیساتی نظیر کاروانسرا و مسجد و .... گرداگردبنا در گذشته می باشد .

با توجه به سبک معماری بنا ، احتمالاً تاریخ ساخت آن به دوره فرمانروائی دیلیمان برمیگردد . بلندای آن بر اثر عوامل طبیعی کاهش یافته و اکنون با احتساب پایه سنگی ،ارتفاع آن به 30 متر می رسد .

قطربنا در پائین ترین قسمت به 5/4 متر کاهش می یابد . فضای داخلی آن از 99پله تشکیل شده است . ورودی مناره در جبهه غربی روی سطح پایه قرار گرفته است . این بنا ارزشمند مربوط به دوره آل بویه (دیلمیان )میباشد و به شماره 376در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


پل آجری
 پل آجری ( گَپْ
)
پل آجری در مرکز شهرخرم آباد وبرروی رودخانه گلال واقع شده است . این پل دو قسمت شرقی و غربی شهر را به هم متصل نموده و دارای 24 چشمه طاق است طول آن بیش از 350 متر،پنهای آن 5/8 متر و ارتفاع آن از کف رودخانه تا روگذر پل 8 مترمربع است . مواد و مصالح آن در قسمت پایه ها از سنگهای تراشیده شده با ملات آهک و گچ وپایه های چشمه طاقها از آجر ساخته شده است .

برسینه ای شمالی پل کتیبه هایسنگی نصب شده است که با حروف مقطعه نوشته شده وبه عنوان طلسم معروف است.بخش میانی پل و شاه نشین آن شباهت زیادی باشاه نشین پل خواجو در اصفهاندارد که در اثر سیل تخریب شده ومجددا با سیمان مرمت شده است.این اثرارزشمند در زمان شاه سلطان حسین صفوی ساخته شده ومنسوب به حسین خان والیلرستان می باشد . در دوره قاجاریه به پل محسنیه معروف گردید. این بنا به شماره 2354 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است .



باباطاهر
 مقبره باباطاهر
در مرکز شهر خرم آبادودر ضلع غربی قلعه فلک الافلاک ودر کنار خانه قدیمی آخوند ابو مقبرهباباطاهر قرار دارد .در گویش لری به باو طاهر معروف است اهالی شهر خرم آبادمعتقدند این مقبره مربوط به بابا طاهر شاعر و عارف نامدار و سراینده دوبیتی های معروف لکی و لری است. سبک بنای مقبره ساده و متشکل از گنبد خانهای با یک ورودی است . ساختمان اصلی آن بصورت 8 ضلعی است که چهار ضلع آن هریک به ابعاد 5/2 متر و اضلاع فرعی هریک 70/1 سانتیمتر است .

ارتفاع گنبد تاکف 6 متر است . محل قبر در داخل سردابه بوده که بر روی سردابه و کف بقعه قبری به ابعاد 52* 100*177 سانتیمتر وجود دارد . بر روی قبر ضریحی چوبی بهابعاد 127* 128* 198 وجود داشته که از بین رفته است . اطاق کوچکی به ابعاد 5/2 * 5 متر به بدنه غربی بنا در دوره معاصر الحاق شده بود . که به آن قلندر خانه می گفتند . این بنا احتمالا مربوط به دوره خوارزمشاهی وبه شماره 1922 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است .



گرداب سنگی


 گرداب سنگی (گِردُو بَردینَه)
در غرب شهر خرم آباد درکنار میدان بنایی مدور متشکل از یک دیواره عظیم سنگی که بصورت مدور دور تا دو چشمه ای فصلی احداث گردیده است . قطر این بنا 18 متربا محیط 256 متر مربع با پهنای 3 متر و بلندی آن تا کف چشمه 10متر است .

این بنا دارای دریچه ای به ابعاد 90×160 برای هدایت آب آشامیدنی و توزیع آن در سطح شهرشاپورخواست ، مشروب نمودن اراضی و بهره برداری از آسیابهای آبی بوده است. مواد و مصالح آن از سنگهای لاشه همراه ملات ساروج ( آهک و گچ و . . . ) می باشد که در ساختمان پل شاپوری وخرابه های شهر شاپورخواست مشاهده شده است. این بنا به شماره 1274 در فهرست آثارملی ایران به ثبت رسیده است.


حمام گپ
 حمام گپ (GAP)
این بنا در مرکز شهر خرمآباد در کنار میدان گپ واقع شده ومنسوب به حسین خان ساکی است . احتمال میرودبا بنای پل گپ خرم آباد هم دوره باشدکه در دوره شاه سلطان حسین صفوی بناشده است. مساحت آن قریب به790 متر مربع می باشد، به نظر می رسد در ادواربعدی نیز در آن تغیراتی در آن لحاظ شده باشد. تزئینات ساده گچبری در رسمی بندیهای زیر گنبدآن وجود دارد و هیچ شواهدی دال بر وجود نقاشی و آهک بری درآن وجود ندارد.

در گذشته آب رسانی بنا از چاهی موسوم به گور یا گاورو که در قسمت تون قرار دارد. تامین می شده و فاضلاب آن از طریق تنبوشه های درزیر خیابان فردوسی به رودخانه می ریخته است . در قسمت بینه 2ستون سنگی ودرگرم خانه نیز 4 ستون سنگی وجود دارد،قوسهای اجرا شده در بنا همگی از نوعشبدری کند می باشد. این بنا مربوط به دوره صفویه وبه شماره 2357 در فهرستآثار ملی ایران به ثبت رسیده است .


زورخانه
 زور خانه طیب
این بنا در قسمت مرکزی شهرخرم آباد وبه فاصله کمی از قلعه فلک الافلاک ودر کنار مسجد توسلی ونزدیک مقبره باباطاهر واقع شده است کاربری اولیه این بنا ابتدا به صورت حمام بوده و بعدا به سه قسمت زورخانه, ساختمان دکاکین سنگ تراشان و محل سکونت تبدیل شده است .

مساحت کلی بنا 5/282 متر مربع و ورودی آن از قسمت جنوبی بصورت یک دروازه مستطیل شکل کوچک است که دارای دو ورودی هلالی شکل است 1-ورودی بزرگ 2-ورودی کوچک که در داخل ورودی بزرگ تعبیه گردیده است ورودی کوچک به جهت اینکه هنگام ورود افراد به داخل زورخانه سرخود را خم نموده وحالت تعظیم ایجاد گردد شکل گرفته است. این بنا از آجر ساخته شده دارای دوگنبد جداگانه ومربوط به اوایل پهلوی است .



آسیاب
 آسیاب گبری
این بنا در سطح شهر خرم اباد ( قسمت جنوب شهر ) در محله حسین آباد واقع شده است .این اثر ازجمله بناهای عام المنفعه وقدیمی شهر خرم آبادمی باشد.که دارای پلان مستطیل وبهشکل مکعب به طول 26 متر ,عرض 6 متر و ارتفاع 5/11 متر و با استفاده ازسنگهای تیشه خورده، قلوه سنگ همراه با ملات ساروج ساخته شده است این اثراحتمالاً متعلق به شهر شاپورخواست (ساسانی ) بوده تا دوره قاجاریه عملکردداشته و مورد بهره برداری قرار گرفته است . اثر مذکور به شماره 3639 درفهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است .



شهنشاه
 مقبره شهنشاه (شجاع الدین خورشید)
این مقبره در شهرستان خرم آباد واقع شده است. پلان مقبره مستطیل شکل و پلانداخلی آن هشت ضلعی و هر ضلع آن 5/2 متر است سبک معماری گنبد آن نار دوپوسته و مواد و مصالح آن سنگ گچ است ارتفاع گنبد از سطح زمین 12 متر است.دروسط آن قبری است که برروی آن صندوق چوبی کنده کاری شدهای قرار دارد. این اثر به احتمال زیاد مربوط به سر سلسله اتابکان لر کوچک شجاع الدین خورشیداست که به واسطه عدالت و دادگستری مقبره وی مورد احترام اهالی قرار گرفته است .



کشکان
 پل کشکان (کَشکُو)
این پل در بخش چگنیبررو ی رودخانه ای به همین نام ودر مسیر راه باستانی شاپور خواست به طرهان احداث شده است. در متون تاریخی از آن به عنوان کژکی یاد شده است . طول پلحدود 320 متر و عرض هریک از دو چشمه شرقی آن 20/23 متر است . ارتفاع آن دربالاترین قسمت 26 متر و در کوتاهترین قسمت 10 متر است از دوازده طاق پل تنها سه دهنه آن تخریب شده و بقیه هنور سالم هستند .

برخی از پایه های پل باسنگهای بزرگ وحجاری شده ساخته شده اند. مواد و مصالح این بنای سترگ ازسنگ ، گچ و آجر تشکیل شده است. در کنار این پل بقایای سه پل دیگر از دوره های گذشته وجود دارد که با مشخصات پلهای ساسانی قابل مقایسه هستند . بنای فعلی منسوب به آل حسنویه و مربوط به قرن 4هق است که به شماره 355 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید است.


اظهار نظر

میانگین امتیاز کاربران: 0.0  (0 رای)

امتیاز :
 
نام فرستنده :
پست الکترونیک : *  
نظر : *
   
تعداد کاراکتر باقیمانده: 500  

  
کلیه حقوق این وب سایت متعلق به پیام لرستان ( روابط عمومی شرکت مخابرات لرستان) می باشد.